Ելույթներ, հոդվածներ եւ հարցազրույցներ
Ադրբեջանցի պատմաբան. Մինչեւ 1930-ական թվականները <<ադրբեջանցիներ գոյություն չեն ունեցել>>
10.08.2009 20:10
/PanARMENIAN.Net/<<Ոչ մի ազգային գաղափար լինել չի կարող, քանի դեռ մենք չենք կողմնորոշվել մեր ազգային ինքնության պահպանման հարցում>>,- ադրբեջանական <<Հայելի>> թերթի շաբաթօրյա համարում հրապարակած իր <<Ո՞վ ենք մենք, ումից ենք սերում եւ ուր ենք գնում>> հոդվածում հայտնում է ԱԳԱԱ Ձեռագրերի ինստիտուտի բաժնի վարիչ, պատմական գիտությունների դոկտոր Ֆարիդ Ալեքփերլին:
Ալեքփերլին հայտնում է, որ մինչեւ 1930-ական թվականների ստալինյան ռեֆորմները <<Ադրբեջան>> պարզապես գոյություն չի ունեցել եւ նման անվանումը կցվել է Ստալինի կամքով, ինչդեռ 1918-1920թթ. Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետության եւ Խորհրդային Ադրբեջանի ժողովրդի պաշտոնական անվանումն ընդհուպ մինչեւ 1936թ. եղել է turk:
<<Կորցնելով ազգային ինքնությունը` մենք ընկղմվեցինք վեճերի մեջ այն մասին, թե ով ենք մենք`շումերների, ալբանացիների, միդացիների, թե մեկ այլ ժողովրդի հետնորդները: Այդ հոգնեցուցիչ ու հիմար վեճերը վերջ չունեն ու չեն էլ ունենա, քանի դեռ մենք չենք կանգնել բնական պլատֆորմի վրա եւ չենք ճանաչում, որ <<ադրբեջանցի>> արհեստական, անդեմ անվան տակ կոծկված են իրական էթնոսներ` հիմնականում թուրքեր, ինչպես նաեւ քրդեր, թալիշներ, թաթեր, լեզգիներ եւ այլն>>,- արձանագրում է ադրբեջանցի պատմաբանը:
<<Մեզ մինչեւ օրս <<թուրք> են անվանում հայերը, պարսիկները եւ այլ ժողովուրդներ>>,- ընդգծում է Ալեքփերլին: Պատմաբանը վստահ է, որ ոչ ոք իրենց չի շփոթի Թուրքիայի թուրքերի հետ, եւ օրինակ է բերում արաբական պետությունները, ինչպես նաեւ Իրանի ադրբեջանցիներին, որոնք << դարեր ի վեր իրենց turk են անվանում, բայց այդպես էլ թուրքական թուրքերի չեն վերածվել ու չեն էլ վերածվի>>:
Ալեքփերլին մտավախություն է հայտնում, որ <<ադրբեջանցի>> արհեստական էթնոանվան յուրացման արդյունքում ազգային ինքնության կորուստը հանգեցնում է ուծացմանն ու ժողովրդի ազգային դեմքի կորստին, նրա ռուսիֆիկացմանը, արեւմտացմանը, մանկուրտիզացմանը եւ այլն, հատկապես ժամանակակից աշխարհում իրականացվող գլոբալիզացիայի քաղաքականության ճնշման ներքո:
The New York Times-ի արխիվները ստի ու քարոզչության աղբյուր՝ Ադրբեջանի, եւ ճշմարտության աղբյուր՝ Հայաստանի համար
14:22 / 25.07.2009
Հայկարամ Նահապետյան
Վերջնականապես իր ընթերցողներին համոզելով, որ հայ գրող եւ հասարակական գործիչ Զորի Բալայանը «Մեր ոգու վերածնունդը» վերնագրով մենագրության մեջ իբր պատմում է հայերի կողմից ադրբեջանցի գերիների նկատմամբ հաշվեհարդարի մասին (1) (այսպիսի գիրք ընդհանրապես գոյություն չունի), «հայտնաբերելով» այդ հրաշք-գիրքը հրատարակող ընկերությունը՝ «Վանաձոր» (Հայաստանում նման հրատարակչություն չկա), հայտարարելով, թե հունգարահայերի «Հայաստան» միությունը պահանջում է, որ ադրբեջանական բանակի սպա Ռամիլ Սաֆարովը մահապատժի ենթարկվի Հայաստանի մայրաքաղաք Երեւանում (2) (հունգարական պետությունում նման կազմակերպություն գոյություն չունի), եւ ներքին հասարակությանը հետեւողականորեն հավաստիացնելով, թե Հայաստան պետությունն աշխարհի քարտեզին առաջին անգամ հայտնվել է 1918-ի մայիսի 28-ին. (թողնենք առանց մեկնաբանությունների), Ադրբեջանն այժմ էլ անցել է “The New York Times” ամերիկյան թերթի արխիվներին:
Այս տարվա մարտի 29-ին «Day.az»-ը հրապարակեց տեղեկատվական, իսկ ավելի ճիշտ, ապատեղեկատվական պատերազմի ադրբեջանցի “գեներալների” վերջին գլուխգործոցը: Ադրբեջանական ինտերնետ-ռեսուրսում ներկայացված The New York Times-ի 1920թ.օգոստոսի 4-ի համարից մեջբերված հոդվածը իբր կոչված էր համոզիչ կերպով ապացուցելու, որ Ղարաբաղն ու Զանգեզուրը առաջին հանրապետության տարիներին՝ 1918-20թթ. մտնում էին Ադրբեջանի կազմի մեջ:
«Հայտնաբերվել է այդ տարածքների՝ Ադրբեջանի դեմոկրատական հանրապետությանը պատկանելու եւ այս փաստի միջազգայնորեն ճանաչված լինելու եւս մեկ պատմական փաստ»,- գրում է «Day.az»-ն ու ներկայացնում New East Relief ամերիկյան հումանիտար կազմակերպության մամուլի հաղորդագրությունը, որ հրապարակվել է ամերիկյան օրաթերթում: Եւ այսպես, ի՞նչ է իրականում հաղորդել New East Relief-ը: Կազմակերպության ներկայացուցիչը գրում է, որ «հայերով բնակեցված Ղարաբաղն ու Զանգեզուրը չէին ղեկավարվում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից, քանի որ կտրված էին հայկական հանրապետության մյուս մասերից՝ ճանապարհների եւ կոմունիկացիաների բացակայության պատճառով»: Ահա, եւ վերջ: Հետաքրքիր կլիներ իմանալ, թե այդ տեքստի որ հատվածն է պարունակում Ադրբեջանին պատկանելու «պատմական ապացույց», ինչպես գրում է «Day.az»-ը: Անկեղծ ասած, «Ադրբեջան» բառն ընդհանրապես չի էլ գործածվել հաղորդագրության ողջ տեքստում:
Ինքնըստինքյան, 1918-20թթ. կոմունիկացիոն համակարգների անբավարար զարգացվածության պայմաններում լեռնային տարածքներն ավելի դժվար էին կառավարվում հայկական իշխանությունների կողմից, եւ այդ պատճառով ժամանակ առ ժամանակ այնտեղ էին գործղուղվում լայն լիազորություններով ներկայաուցիչներ, որոնք կառավարում էին տեղում՝ Երեւանից որոշ ինքնավարություն ունենալով: Զանգեզուրի ղեկավարը Գարեգին Նժդեհն իշխանությունը պահպանեց մինչեւ 1921թ. հուլիս, մինչդեռ բուն Երեւանում արդեն կես տարուց ավելի խորհրդային կարգեր էին: Ընդհանրապես, ժամանակագրական առումով Զանգեզուրը դարձավ Հարավային Կովկասի վերջին կետը, որտեղ խորհրդային կարգեր հաստատվեցին:
Այնուամենայնիվ վերադառնանք «The New York Times»-ի արխիվին: Թերթի բոլոր համարները սկսած առաջին թողարկումից (1856 թվականին սեպտեմբերի 18) սկանավորվել են ու մատչելի են թվայնացված ֆորմատով ԱՄՆ Կոնգրեսի ու մի շարք այլ գրադարանների սերվերներում: Մշակվել է որոնման ճկուն համակարգ, եւ հաշված վայրկյանների ընթացքում համակարգիչը կարող է գտնել նշված թեմայի վերաբերյալ թերթի բոլոր հոդվածները: Կարելի է պնդել, որ հենց «Karabakh» բառով էլեկտրոնային որոնում կատարելով է ադրբեջանական կողմը գտել վերը նշված հոդվածը, քանի որ այլ կերպ արխիվում կողմնորոշվելը ծայրահեղ դժվար է:
Կոնգրեսի գրադարանում մեկ երկու օր աշխատելով հեշտությամբ կարելի է պարզել, որ թերթում չկա ոչ մի հոդված, որտեղ Ղարաբաղը, Զանգեզուրը կամ Նախիջեւանը պատմական որեւէ ժամանակահատվածում հիշատակվեն որպես Ադրբեջանի մաս: Միանգամայն բնական է` եթե նման որեւէ փաստաթուղթ լիներ, Բաքուն անհապաղ այն կօգտագործեր քարոզչական նպատակներով:
Եվ ի՞նչ է գրում «The New York Times»-ը Ղարաբաղի մասին 1918-21 թվականներին: 1920 թվականի հուլիսի 26-ին «Բոլշեւիկներն առաջ են ընթանում, որպեսզի միանան թուրքերին» վերնագրով հոդվածում կարդում ենք. «Բոլշեւիկների զգալի ուժերը հատել են Հայաստանի Ղարաբաղի շրջանը (overruning the Karabagh district of Armenia) թուրք ազգայնականների հետ միավորվելու ակնհայտ մտադրությամբ» (3):
1918 թվականի մարտի 17-ին 19-րդ դարի ռուս-պարսկական եւ ռուս-թուրքական պատերազմների մասին հոդվածում կարդում ենք. «…Կարսի, Էրիվանի եւ Ղարաբաղի հայկական մարզերը միացվել են Ռուսաստանին» (4):
1919 թվականի հուլիսի 19-ին ԱՄՆ զինված ուժերի մայոր Ջոզեֆ Գրինը Թիֆլիսից զեկուցում է. «Թուրքերն ու թաթարներն առաջ են շարժվում Ղարաբաղի եւ Ալագյազի ուղղություններով: Ռուսահայաստանի զգալի մասը օկուպացված է: Հայաստանի կառավարությունը զորահավաք է հայտարարել» (5):
1921 թվականի մարտի 16-ին, Հայաստանում բոլշեւիկների դեմ ապստամբության ժամանակահատվածում, “New York Times”-ը գրում է. "Հայաստանի վարչապետ Սիմոն Վրացյանն իր հեռագրում հայտնում է. «Բոլշեւիկները լիակատար պարտություն են կրել եւ ողջ երկիրը, Ղարաբաղից մինչեւ Ալագյազ, այսինքն ամբողջ տարածքը, որը չի ընկել թուրքական օկուպացիայի տակ, վերահսկվում է հայկական կառավարության կողմից» (6):
Օրինակները կարելի է շարունակել:
Իհարկե, վերը նշված հրապարակումները չէին կարող վրիպել արխիվի հետ աշխատող ադրբեջանցի մասնագետի աչքից, սակայն մի կողմ թողնելով ամերիկյան թերթի բազմաթիվ հոդվածները հայկական Ղարաբաղի մասին` ադրբեջանական կողմը ընտրել ու շրջանառության մեջ է դրել մամուլի հաղորդագրությունը, որտեղ իբր «պատմականորեն ապացուցվում է Ղարաբաղի Ադրբեջանին պատկանելիությունը» (չնայած Ադրբեջանի մասին այդտեղ խոսք անգամ չկա): Սա այլ կերպ, քան սեփական հասարակության դիտավորյալ ու նպատակաուղղված խաբեություն, չես անվանի:
Նշենք նաեւ, որ բուն Ադրբեջանի մասով հոդվածների որոնումը բավական ուշագրավ արդյունքների է հանգեցնում: Մինչեւ 1918թ. ամերիկյան հեղինակավոր պարբերականի եւ ոչ մի հոդվածում «Ադրբեջան» տեղանունը չի գործածվել որպես տեղանուն այն տարածքի համար, որ զբաղեցնում է ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետությունը: Մինչեւ 1918թ-ը «Ադրբեջան» անվան տակ ընկալվում էր Պարսկաստանի հյուսիսային մասը, բայց ոչ երբեք Ապշերոնը, առավել եւս Ղարաբաղը: Ինչ վերաբերում է «ադրբեջանցի» էթնոնիմին, ապա այն ընդհանրապես չի հանդիպում տվյալ ժամանակաշրջանի եւ ոչ մի հրապարակման մեջ` 19-րդ դարի կեսերից մինչեւ 20-րդ դարի կեսերը ներառյալ: 1918-1920թթ-ին «Նյու Յորք թայմզը» գրել է կովկասյան թաթարների կամ ավելի ընդհանրական մահմեդականների մասին:
Բայց այդ մասին «Day.az»-ը, բնականաբար, լռել է:
Հղումների ցանկ.
2. «Էխո» 17.02.2005 ""Հայաստան" կազմակերպությունը պահանջում է մահապատժի ենթարկել Ռամիլ Սաֆարովին Երեւանում"
3. «Bolsheviki marching to join the Turks», «New York Times», July 26, 1920.
4. «New situation in Turkey», 17.03.1918, «New York Times»
5. «Turkish army moves to destroy the Armenians», 31.07.1919, «New York Times»
6. «Greeks said to plan new drive on Turks», by Edwin James, «New York Times». 16.03.1921.
ԼՂՀ ԱԳՆ ղեկավար.<<Կարգավորման անկյունաքարը Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցն է>>
<<Եթե համառոտ բնութագրելու լինենք զինադադարի 15 տարիները, ապա դրանք Ղարաբաղի պետականության կազմավորման շարունակությունն ու դինամիկ համակարգի ձեւավորումն էին, որն այսօրվա դրությամբ ապացուցել է իր կենսունակությունը>>:
Այդ մասին հայտարարել է ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարար Գեորգի Պետրոսյանը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հանրային հեռուստատեսության <<Վեստնիկ>>/Լրաբեր/ հաղորդմանը տված հարցազրույցում:
<<Անշուշտ ամեն ինչ չէ որ մեր ուզածի պես կատարյալ է դասավորվում, սակայն մեզ հաջողվել է լուծել, իմ կարծիքով, ամենակարեւոր խնդիրները. բանակ ենք ստեղծել, որը անվտանգության ամենահիմնական երաշխիքն է, կառուցել ենք պետական կառավարման ներքին համակարգ: Եւ այս ամենը, փաստորեն, տեղի է ունեցել պատերազմի եւ հետպատերազմյան զինադադարի պայմաններում>>, - նշել է ԼՂՀ արտաքին գերատեսչության ղեկավարը:
Միաժամանակ Գեորգի Պետրոսյանը ընդգծեց, որ ղարաբաղյան կողմի համար կարգավորման անկյունաքարը Լեռնային Ղարաբաղի ապագա կարգավիճակի հարցն է:
18. 05.2009
<<Անհրաժեշտ է ամրագրել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության եւ Ադրբեջանի Հանրապետության փոխադարձ ճանաչումը>>
ԼՂՀ Արտաքին գործերի նախարար Գեորգի Պետրոսյանի պատասխանները ԶԼՄ-ների հարցերին
Վերջերս BBC լրատվական գործակալության լրագրողի հետ հարցազրույցի ժամանակ Ադրբեջանի ԱԳՆ ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը կարող է քննարկվել միմիայն մի շարք տարածքների հանձնման եւ ադրբեջանցիների`Լեռնային Ղարաբաղ վերադարձի դեպքում: Ինչպիսի՞ ն է ԼՂՀ դիրքորոշումը այս հարցի վերաբերյալ:
Այդ դրույթը ադրբեջանա-ղարաբաղյան հակամարտության պատճառների, էության եւ հետեւանքների նենգափոխման իմաստով Ադրբեջանի քաղաքականության ավանդական մոտեցման արտացոլումն է:
Մեր տեսանկյունից ադրբեջանա-ղարաբաղյան հակամարտության վերջնական կարգավորման հիմքեր ստեղծելու եւ տարածաշրջանում կայուն խաղաղություն հաստատելու համար անհրաժեշտ է, նախ եւ առաջ, ամրագրել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության եւ Ադրբեջանի Հանրապետության փոխադարձ ճանաչումը եւ հակամարտությունը ռազմական ճանապարհով լուծելու փորձերից հրաժարումը: Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության եւ Ադրբեջանի Հանրապետության փոխադարձ ճանաչումը եւ ռազմական արկածախնդրությունից հրաժարումը պետք է դառնան բանակցությունների մեկնակետը, եւ ոչ թե վերջնակետը:
Նման մոտեցումը թույլ կտա բարենպաստ պայմաններ ստեղծել ավելի բարդ խնդիրների լուծման համար` տարածքների, փախստականների, սահմանների: Դրանք պետք է լուծվեն փոխադարձ հիմքի վրա եւ խաղաղ գործընթացի հետ համաժամանակ: Այս խնդիրների շարքում առանցքայինը նախկին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից հայ փախստականների հարցն է: Ադրբեջանա-ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման համատեքստից հայ փախստականների բացառումը, նրանց օրինական իրավունքները լռության մատնելը մի ճանապարհ է, որ ոչ մի տեղ չի տանում: Առանց Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից հայ փախստականների խնդրի լուծման` անհնար է լուծել որեւէ այլ փախստականների խնդիր, ինչպես նաեւ մի շարք այլ հարցեր:
Ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման սատարման հարցով Վիեննայում կայացած հասարակական հավաքի ժամանակ, որին մասնակցում էին նաեւ Ադրբեջանի, Հայաստանի եւ Լեռնային Ղարաբաղի ներկայացուցիչներ, ԵԱՀԿ ՄԽ ֆրանսիացի համանախագահ Բեռնար Ֆասյեն հայտարարել է, թե <<նոր պատերազմի կարող են հանգեցնել ինչպես Լեռնային Ղարաբաղի`որպես անկախ պետության ճանաչումը, ինչին անգամ Հայաստանը չի գնում, այնպես էլ այդ տարածքը Ադրբեջանին անպայման վերադարձնելու փորձը>>: Ինչպե՞ ս եք դիտարկում ԵԱՀԿ ՄԽ ֆրանսիացի համանախագահի այսօրինակ դրույթը:
Մենք կտրականապես համաձայն չենք այն պնդմանը, թե նոր պատերազմի կարող է հանգեցնել, այդ թվում Լեռնային Ղարաբաղի`որպես անկախ պետության ճանաչումը: Նոր պատերազմի կարող է հասցնել նաեւ համաշխարհային քաղաքականության կենտրոնների հանդուրժողական վերաբերմունքը պատերազմ հրահրողի նկատմամբ, ինչը ստեղծում է մի պարադոքսալ իրավիճակ, երբ պաշտոնական Բաքվի կողմից խաղաղության հասցեին հնչող անմիջական սպառնալիքներն, ըստ էության, շոշափելի քաղաքական եւ իրավական պատասխանատվություն չեն առաջացնում: Այդօրինակ քաղաքականությունը կամրապնդի լոկ Ադրբեջանի վերնախավի համոզմունքը իր անպատժելիության հարցում, ինչն էլ տարածաշրջանի խաղաղության հիմնական սպառնալիքն է:
Ժամանակին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության նկատմամբ Ադրբեջանի ագրեսիային ոչ պակաս չափով նպաստեց այն, որ 1991-92թթ. միջազգային հանրությունը ճանաչել է Ադրբեջանի անկախության իրավունքը եւ չի ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղի նույնպիսի իրավունքը, չնայած Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը եւ Ադրբեջանի Հանրապետությունը կազմավորվել են նախկին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ից`համընդհանուր իրավական նորմերով: Այդ քաղաքականության շարունակումը եւ հատկապես Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության անկախության ճանաչման ցանկացած հակազդեցություն լուրջ վտանգ են ներկայացնում տարածաշրջանի խաղաղությանն ու կայունությանը, քանի որ Ադրբեջանի մոտ այնպիսի թյուր կարծիք է ձեւավորվում, թե նոր ռազմական արկածախնդրությունը կարող է անպատիժ մնալ:
Այս առումով կարեւոր ենք համարում ընդգծել, որ համաշխարհային քաղաքականության կենտրոնների հրաժարումը կողմերի գործողությունների հանդեպ <<հավասարության մոտեցման>> բանաձեւից` թույլ կտա ոչ միայն ամրապնդել մեր վստահությունը իրավիճակը արդարացի եւ անաչառ գնահատելու նրանց ընդունակության մեջ, այլ նաեւ կդառնա բանակցային գործընթացի առաջխաղացման գրավական:
ԵԱՀԿ ՄԳ համանախագահը հայտարարել է նաեւ, որ <<ներկայումս առավել իրատեսական են հայ զինվորականների կողմից վերահսկվող տարածքների վերադարձը Ադրբեջանին, հաշվի առնելով անվտանգության երաշխիքները` Բաքվի եւ Երեւանի համար ընդունելի`Լեռնային Ղարաբաղի ժամանակավոր կարգավիճակի մշակումը: Հիմնախնդրի մյուս մասն այս պահին անլուծելի է եւ միայն 5-10 կամ 15 տարի անց, ադրբեջանական համայնքի վերադարձից հետո հնարավոր կլինի Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության ինքնորոշումը>>: Ինչպե՞ ս կմեկնաբանեիք այս դիրքորոշումը:
Պարոն Ֆասյեն հրապարակել է տարրեր, այսպես կոչված <<բազային սկզբունքներից>>, որոնք ԵԱՀԿ ՄԳ համանախագահները առաջարկում են քննարկել Հայաստանի եւ Ադրբեջանի նախագահներին: Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ խորհրդատվությունները տվյալ սկզբունքների վերաբերյալ անցնում են <<ոչինչ համաձայնեցված ու լուծված չէ, քանի դեռ ամեն ինչ համաձայնեցված ու լուծված չէ>> բանաձեւով: Այդ իսկ պատճառով, ներկա փուլում, կարծում ենք, վաղաժամ է մեկնաբանել այդ քննարկումների աշխատանքային տարրերը, որոնք կարող են նաեւ վերջնականապես այնպես չձեւակերպվել, ինչպես որ ներկայացրել են համանախագահները: Հետեւաբար, երբ որ տեսանելի լինեն քննարկումների կոնկրետ արդյունքները, այն ժամանակ էլ կգնահատենք, թե որքանով են դրանք ընդունելի մեր ժողովրդի համար եւ արդյո՞ ք առհասարակ իրագործելի են: Առանց Լեռնային Ղարաբաղի դիրքորոշումը հաշվի առնելու`սկզբունքորեն անհնար է հասնել հակամարտության վերջնական կարգավորման ու տեւական խաղաղության:
02.04.2009
THE ARMENIAN REPORTER
Արցախի շահերի պաշտպանությունը Միացյալ նահանգներում
Վարդան Բարսեղյան, ԼՂՀ ԱԳ նախարարի տեղակալ
Տպագրվել է 2009թ. մարտի 7-ին,
/թարգմանությունը անգլերենի բնօրինակից/
Ստեփանակերտ, Լեռնային Ղարաբաղ: Մոտավորապես մեկ տասնամյակ (օգոստոս 1999 - հունվար 2009)ԱՄՆ-ում ԼՂՀ մշտական ներկայացուցիչ(դեսպան) աշխատելուց հետո, Նախագահ Բակո Սահակյանը առաջարկեց ինձ վերադառնալ Արցախ եւ շարունակել իմ գործունեությունը ԼՂՀ արտաքին գործերի նախարարությունում`նշանակելով ինձ նախարարի տեղակալ:
Օգտվելով այս լրատվամիջոցի ընձեռած հնարավորությունից, կցանկանայի նախ եւ առաջ իմ երախտիքի խոսքը հայտնել բոլոր նրանց, ովքեր աջակցել են Միացյալ նահանգներում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության գրասենյակի (Արցախի դեսպանատան) աշխատանքներին եւ իրենց բարյացկամ վերաբերմունքն են ցուցաբերել ինձ ու իմ ընտանիքին այս ամբողջ տարիների ընթացքում: Շատ կցանկանայի շարունակել կապ պահպանել մեր բոլոր բարի կամեցողների հետ եւ ավելի հաճախակի տեսնել ձեզ Արցախում:
Այս մեկնաբանության միջոցով կցանկանայի ամփոփել մեր որոշ ձեռքբերումները եւ ուշադրություն հրավիրել Միացյալ նահանգներում Արցախի դիվանագիտական առաքելության ապագայի վրա, որն այժմ ղեկավարում է իմ բանիմաց փոխարինող Ռոբերտ Ավետիսյանը:
Վաշինգտոնում իմ պաշտոնավարման տարիներին մեր աշխատանքի կենտրոնում էին գտնվում Արցախի քաղաքական եւ տնտեսական շահերի պաշտպանությունն ու առաջխաղացումը Միացյալ նահանգներում, մեր երկու երկրների միջեւ կապերի ընդլայնումն ու տարածաշրջանի խաղաղությանը, ժողովրդավարությանն ու բարեկեցությանն ուղղված մեր ընդհանուր նպատակների խթանումը:
Մենք աշխատանքներ ենք տարել Պետդեպարտամենտի, Կոնգրեսի, քաղաքական եւ ակադեմիական շրջանակների, լրատվամիջոցների եւ Ամերիկայի հայկական համայքնի հետ` ուղղված ազատության մեջ ապրելու եւ ագրեսիայից պաշտպանվելու`Արցախի նկրտումների սատարմանը, պատերազմի հետեւանքով Արցախի քայքայված ենթակառուցվածքների վերականգնմանն ուղղված մարդասիրական եւ ներդրումային ծրագրերի օժանդակմանը, ինչպես նաեւ տնտեսության զարգացման խթանմանը:
Մենք սերտորեն համագործակցել ենք Կոնգրեսում մեր համախոհների եւ Վաշինգտոնի հայ-ամերիկյան կազմակերպությունների հետ`Լեռնային Ղարաբաղին տրամադրվող Միացյալ նահանգների անմիջական տնտեսական աջակցությունը շարունակելու ու հետագա ծավալումն ապահովելու համար: Գոհացուցիչ է տեսնել, որ 2009 ֆինանսական տարում Կոնգրեսը մինչեւ 8,000,000 ԱՄՆ դոլար է հատկացրել Լեռնային Ղարաբաղում օգնության ծրագրեր իրականացնելու համար: Իմ շնորհակալությունն եմ հայտնում Միացյալ նահանգների կառավարությանը եւ ամերիկյան ժողովրդին նման կարեւոր աջակցության համար:
Ինչ վերաբերում է քաղաքական դաշտին, մենք Կոնգրեսի անդամներին շարունակաբար ցանոթացնում էինք Արցախի ազատության համար շարունակվող պայքարին: Արդյունքում Ներկայացուցիչների պալատի մոտ 100 անդամներ ստորագրեցին մի նամակ, որով պահանջում էին Միացյալ նահանգների նախագահից ուշադրություն սեւեռել Արցախի առաջընթացին եւ նպաստել Միացյալ նահանգների կողմից Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պաշտոնական ճանաչմանը: Համագործակցելով հայ-ամերիկյան կազմակերպությունների եւ Կոնգրեսի մեր ընկերների հետ, մենք կազմակերպել ենք Արցախին նվիրված մի շարք պառլամենտական միջոցառումներ, իրար կողքի ենք հավաքել Կոնգրեսի անդամներին, մարդու իրավունքների հայտնի պաշտպանների ու իրավաբանների, հարյուրավոր ակտիվիստների:
Գրասենյակը կազմակերպել եւ իր նպաստն է ունեցել ԼՂՀ բարձր պաշտոնյաների տասնյակ այցելություններին Միացյալ նահանգներ: Այդ թվում նաեւ երկկողմ այցեր, ներառյալ Հայաստան Համահայկական Հիմնադրամի շրջանակներում տեղի ունեցող ամենամյա տելեթոնները, որոնց շնորհիվ ավելի քան 150 միլիոն դոլարի ենթակառուցվածքային ծրագրեր են իրականացվել Արցախում եւ Հայաստանում:
Ձգտելով բարձրացնել միջազգային հանրության իրազեկությունը մեր ազատության պայքարի վերաբերյալ` մենք ստեղծեցինք առաջին համապարփակ անգլերեն լեզվով էլեկտրոնային կայքը Արցախի մասին /www.nkrusa.org/: Այս կայքի շնորհիվ մենք բազմաթիվ բարի կամեցողների հանդիպեցինք աշխարհով մեկ: Այս նոր ընկերներից ոմանք մի շարք բարեգործական ծրագրեր են իրականացրել Արցախում, շատերը առաջարկել են իրենց փորձն ու ժամանակը:
Չմոռանալով մեր քարոզչական ջանքերում ժամանակակից լրատվամիջոցների կարեւորության մասին, մենք ստեղծեցինք ArtsakhOnline, YouTube հեռուստաալիքը: Մեր առաջին թողարկումներում ցուցադրվեց Լոս Անջելեսցի ռեժիսոր Փիթեր Մուսուրլյանի հետ համատեղ նկարահանած <<Պայքար ազատության համար>> կարճամետրաժ վավերագրական ֆիլմը, որը դիտվել է 10,000 անգամ:
1999թ-ից լույս է տեսնում ամենամսյա տեղեկագիրը, որը տպագիր տեսքով տարածվում է Վաշինգտոնում, Միացյալ նահանգներում եւ ամբողջ աշխարհում: Տեղեկագիրը մատչելի է նաեւ օն-լայն տարբերակով: Անցյալ տարի տեղեկագիրը փոխակերպվեց ավելի հաճախ հանդիպող էլեկտրոնային ձեւաչափի, որը տարածվում է էլեկտրոնային փոստով:
Մեր գրասենյակը հետեւում էր նաեւ հիմնական տեղեկատվական թողարկումներին` անհրաժեշտության դեպքում արձագանքելով Արցախի վերաբերյալ խեղաթյուրումներին եւ միեւնույն ժամանակ առաջարկելով օբյեկտիվ տեղեկատվություն: Խմբագիրներին ուղղված իմ նամակները բազմիցս հայտնվել են Washington Post, Washington Times, Wall Street Journal, եւ Christian Science Monitor պարբերականներում: Վաշինգտոնում մեր աշխատանքը լուսաբանվում էր Washnigton Diplomat-ի, Diplomatic Traffic-ի, Voice of America-ի /Ամերիկայի ձայն/ եւ Eurasia Net-ի կողմից:
Հնարավորություն եմ ունեցել ելույթ ունենալ Հարվարդի` Քենեդու անվան կառավարական դպրոցում, Տեխասի համալսարանում, Տորոնտոյի`Զորյանի ինստիտուտում, եւ այլուր: Իմ ղեկավարման տարիներին գրասենյակը նպաստել է փորձագիտական հետազոտությունների, համաժողովների, դեպի Արցախ այցելությունների եւ Արցախի մասին հրատարակությունների իրականացմանը:
Մենք սերտորեն աշխատել ենք Դետրոյտում հիմնադրված Երեխաների օգնության հիմնադրամի եւ այլ աջակիցների հետ, որոնց հովանավորությամբ Արցախի տասնյակ երեխաներ, ինչպես նաեւ վիրավոր վետերաններ բժշկական օգնություն են ստացել: Մենք նաեւ Արցախում մարդասիրական ծրագրեր իրականացնելու համար բարեգործներ ենք գտել:
Վերջերս, Հայկական ընդհանուր բարեգործական միության/ՀԸԲՄ/ եւ Ամերիկացիները Արցախին կազմակերպության համագործակցությամբ մենք կազմակերպեցինք մի շարք մասնագիտական ուսուցողական սեմինարներ ԼՂՀ պաշտոնյաների համար: Առաջին դասընթացը հաջողությամբ ավարտվեց անցյալ ամառ, երկրորդը, որը կենտրոնացած է արդյունավետ հաղորդակցման եւ հակամարտությունների լուծման վրա, ներկայումս ընթանում է Ստեփանակերտում:
Հարյուրավոր ընկերներ` հայեր եւ այլազգիներ, կանգնած էին գրասենյակի կողքին այս ամբողջ տարիների ընթացքում, ֆինանսական օգնություն են ցուցաբերել, իրենց փորձն ու ժամանակն են առաջարկել եւ նպաստել են մեր ընդհանուր նպատակների առաջխաղացմանը:
Իմ կառավարության անունից կրկին անգամ շնորհակալություն եմ հայտնում Ամերիկայի հայկական համագումարին, Քաֆեսջյան ընտանիքի հիմնադրամին, Հայկական ընդհանուր բարեգործական միությանը, Ամերիկայի հայկական միսիոներական միությանը եւ նրանց ղեկավարությանը այս տարիների ընթացքում կարեւոր ֆինանսական եւ տեխնիկական աջակցություն ցուցաբերելու համար: Հատուկ շնորհակալություն Արմեն Կանայանին Stratomedia-ից իր անխոնջ կամավորական ջանքերի համար` ուղղված մեր կայքի զարգացմանն ու սպասարկմանը: Ուզում եմ նաեւ առանձնացնել Ջոան Աբլետին ու Էմիլ Սանամյանին իրենց աջակցության համար:
Սա մեր կատարած աշխատանքի համառոտ ցուցակն է: Ինչպիսի՞ն կլինեն Ամերիկայում Արցախի շահերի պաշտպանությանն ուղղված մեր հետագա ջանքերը:
Ինչպես ցանկացած այլ հաստատության դեպքում, մեր գրասենյակի զգալի ֆինանսական ապահովությունը գերակա խնդիր է մնում` ոչ միայն գրասենյակի պահպանման, այլ նաեւ մեր աշխատանքները ծավալելու համար: Ժամանակն է, որ Արցախի դիվանագիտական ներկայացուցչությունը իր սեփական տանիքն ունենա Վաշինգտոնում:
Ուշադրության կենտրոնում պետք է մնան մեր քաղաքական հարցերը: Միացյալ նահանգները շարունակում են մնալ համաշխարհային առաջնորդ եւ Լեռնային Ղարաբաղի խաղաղ գործընթացի գլխավոր միջնորդներից մեկը, եւ դա նշանակում է, որ անհրաժեշտ է երկարատեւ ու խորը կապեր ունենալ Միացյալ նահանգների կառավարության բոլոր ճյուղերի հետ: Կոնգրեսում դա նշանակում է կապ պահել ինչպես մեր ընկերների, այնպես էլ հակառակորդների հետ, ինչպես մենք դա անում էինք անցյալում:
Արցախի մասին միաձայն խոսելը կարեւոր է պայման է հաջողության հասնելու համար: Համագործակցելով Հայաստանի դեսպանատան եւ Վաշինգտոնի հայ-ամերիկյան կազմակերպությունների հետ` մենք ստեղծել ենք Արցախին առնչվող այս ընդհանուր օրակարգը.1.Միացյալ նահանգների եւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության միջեւ հարաբերությունների ընդլայնում; 2.Միացյալ նահանգների կողմից Արցախին տրամադրվող անմիջական օգնության շարունակություն`մարդասիրական ծրագրերից անցնելով զարգացման ծրագրերի; եւ 3. տարածաշրջանում խաղաղության երաշխավորում:
Արցախը եւ Միացյալ նահանգները ունեն ազատության, ժողովրդավարության եւ խաղաղության համընդհանուր արժեքներ: Մենք երկուսս էլ անցել ենք դաժան պատերազմների միջով/որոնք, սակայն, 200 տարվա տարբերություն ունեն/ `օտար բռնապետությունից ազատվելու, մեր սեփական ճակատագիրը ինքներս տնօրինելու եւ ազատության, հավասարության ու բոլորի համար արդարության հեռանկարը վայելելու համար:
Կիսելով շատ ժամանակակից մարտահրավերներ, մենք նաեւ մասնակից ենք խաղաղության եւ տնտեսական զարգացման ընդհանուր ծրագրերի առաջխաղացմանը: Սա հիանալի հիմք է Միացյալ նահանգների եւ Լեռնային Ղարաբաղի միջեւ հարաբերությունները այլ մակարդակի հասցնելու համար`ապահովելով անխափան հաղորդակցություն եւ համագործակցություն:
Արցախին տրամադրվող Միացյալ նահանգների տնտեսական օգնության ծավալումը, մարդասիրական ծրագրերից անցնելով զարգացման ծրագրերի, անչափ կարեւոր է Հարավային Կովկասի բոլոր երկրներին`պատերազմի հետեւանքով քայքայված ենթակառուցվածքների վերականգնմանն ուղղված հավասար հնարավորություններով ապահովելու, ինչպես նաեւ փախստականների ու ներքին տեղահանված անձանց օգնություն տրամադրելու ու կայուն տնտեսական զարգացում երաշխավորելու առումով: Խմելու ջուրը, առողջապահությունը եւ ականազերծումը մեր գերակա խնդիրներից ամենաառաջնայինն են եւ Արցախը շարունակելու է հանդես գալ որպես արդյունավետ ու պատասխանատու գործընկեր` օգնության բոլոր ծրագրերին աջակցելու համար:
Միեւնույն ժամանակ, հաշվի առնելով մեր հակառակորդի եղեռնատենչ հայտարարություններն ու աճող հնարավորությունները, կարելի է ասել, որ հայ ազգի նկատմամբ նոր ագրեսիայի հնարավորությունը դժբախտաբար դեռեւս իրատեսական է: Մենք վստահ ենք ինքներս մեզ պաշտպանելու կարողության մեջ, սակայն մեր դիվանագիտության առաջնահերթ խնդիրը պետք է լինի նոր պատերազմի կանխարգելումը, ներկայիս անջրպետի երկու կողմերի մարդկանց կյանքի պաշտպանությունը եւ բոլորի համար խաղաղ ապագա կառուցելու հեռանկարը:
Արցախի վեհ պայքարը շարունակվում է քաղաքական, դիվանագիտական, տնտեսական, տեղեկատվական եւ մշակութային դաշտերում: Միեւնույն նպատակի շուրջ համախմբումը եւ աշխատանքը մեր անխափան հաջողության հիմնական բանալին են Վաշինգտոնում եւ ընդհանրապես աշխարհի տարբեր երկրներում:
Բովանդակություն՝